Avtomobil emalatxanası və servis üçün qaynaq aparatı
Avtomobil servisində istifadə olunan qaynaq aparatları yüngül, kiçik ölçülü və kompakt olmalıdır — çünki onlar çox vaxt çətin əldə olunan yerlərdə işlədilir. Onlar əlverişsiz mühit şəraitinə (laklar, yağlar, toz, metal yonqarları) davamlı olmalıdır. Qurğular zərbəyə və mexaniki təsirlərə davamlı, möhkəm korpusa malik olmalıdır. Tez-tez yerinin dəyişdirilməsi lazım gəldikdə işi asanlaşdırmaq üçün uzun elektrik kabelləri və yüksək keyfiyyətli izolyasiyaya malik qaynaq cərəyanı kabelləri ilə təchiz edilməlidir. Qurğu həmçinin istifadəsi asan olmalı, qaynaq parametrlərinin tez və rahat dəyişdirilməsini təmin etməlidir.
Qaynaqlanan materialın növünü və qalınlığını nəzərə almaq vacibdir — məhz bu əsasda tətbiq üçün optimal qurğunu seçmək olar.
Elektrik şəbəkəsinin imkanları da böyük əhəmiyyət daşıyır. 16A qoruma çox vaxt daha az enerji səmərəliliyinə malik transformator tipli qaynaq aparatlarının istifadəsinə mane olur. Müqayisə üçün: 160 A-a qədər transformator qaynaq aparatları 20–25 A qoruma tələb edir, inverter tipli qaynaq aparatları isə 16 A ilə işləyə bilir.
Qaynaq aparatının çox vacib parametrlərindən biri iş dövrüdür. Bu parametr 10 dəqiqəlik qaynaq dövrəsində nə qədər müddət qaynaq edə biləcəyimizi göstərir. Maksimal gücdə 60% iş dövrü o deməkdir ki, aparat 6 dəqiqə maksimal gücdə işləyə bilər, sonra isə həddindən artıq qızmanın qarşısını almaq üçün 4 dəqiqə fasilə verilməlidir.
Qaynaq aparatının hansı avadanlıqlarla təchiz edildiyinə də diqqət yetirmək lazımdır — istifadəyə dərhal başlamaq üçün lazım olan kabellərin və tutacaqların olub-olmaması vacibdir.
E. O. Paton Elektrik Qaynağı İnstitutunun Qaynaq Avadanlıqları Departamenti kiçik və böyük avtomobil emalatxanalarının ehtiyaclarını ödəmək üçün yuxarıda göstərilən meyarlara ideal şəkildə cavab verən qurğular təklif edir. Bu tip qurğulara aşağıdakılar daxildir:
Paton qaynaq aparatlarının əsas xüsusiyyətləri
PATON qurğularının mühüm üstünlüklərindən biri onların az çəkisidir (ADI – 5,7 kq; PSI – 10,8 kq), bu da sərbəst hərəkət imkanı yaradır. Həm ADI-200 S DC TIG/MMA, həm də PSI qurğuları Alman istehsalçısı Abicor Binzel-in 3 və ya 4 metrlik şlanq tutacağı ilə təchiz olunub. Komplektə 3 və ya 4 metrlik, 300 A-dan yuxarı cərəyan daşıma qabiliyyətinə malik yüksək keyfiyyətli kütlə (masa) kabelləri daxildir.
Avtomobil emalatxanalarında ən çox yarımavtomatik qaynaq aparatlarından, daha az hallarda isə TIG və MMA qaynaq aparatlarından istifadə olunur. Ən çox qaynaqlanan elementlər aşağı karbonlu yumşaq poladdan, aşağı alaşımlı poladdan hazırlanmış və qalınlığı 4 mm-ə qədər olan nazik metal təbəqələrdir (döşəmələr, panellər, eşiklər, karkas və daşıyıcı konstruksiyalar). Bu tip detallar üçün ideal qurğu PSI seriyalı yarımavtomatik qaynaq aparatlarıdır.
Nazik alüminium, sinklənmiş və paslanmayan polad təbəqələri (məsələn, hava kollektoru, avtomobil kapotu — alüminium və sinklənmiş təbəqələr) qaynaq etmək üçün TIG qaynaq aparatından istifadə olunmalıdır.
Alüminium elementlərin qaynağı zamanı mütləq dəyişən cərəyan (AC) funksiyası olan qaynaq aparatından istifadə edilməlidir. Sinklənmiş təbəqələr və paslanmayan polad isə sabit cərəyan (DC) funksiyalı TIG qaynaq aparatı ilə qaynaq edilə bilər.
PATON-un TIG və MIG/MAG qurğuları sayəsində həm aşağı karbonlu adi poladların, həm də paslanmayan polad və alüminiumun qaynağında yüksək keyfiyyətli tikişlər əldə etmək mümkündür. TIG qurğularında vacib funksiyalardan biri daxili HF funksiyası sayəsində kontaktsız alışdır. Kontaktsız alış — volfram elektrodunun iş parçasına toxunmadan, daxili yüksək gərginlik generatoru vasitəsilə qövsün ilkin alışdırılmasıdır. Volfram elektrodu ilə iş parçası arasında yaranan qığılcım qaynaq prosesini başladır. HF funksiyasının olmaması qaynaq keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir və volfram elektrodunun tez-tez zədələnməsinə səbəb olur.
Nazik metal detalların qaynağında çox vacib funksiya daxili impuls rejimidir. İmpuls rejimli TIG qaynağı qalınlığı 1,5 mm-dən az olan detalların qaynağında istifadə olunur və nazik materialların yanmasının qarşısını alır. İmpulslu TIG qaynağı paslanmayan poladın qaynağında da tətbiq olunur. İmpuls istilik təsir zonasında azalmaya səbəb olur və nəticədə materialın rənginin dəyişməsinin qarşısı alınır.
İntensiv iş şəraitində istifadə olunan peşəkar qaynaq aparatları
ADI-200S TIG qaynaq aparatı yuxarıda qeyd olunan impuls funksiyasından əlavə, LCD ekranda rahatlıqla dəyişdirilə bilən bir çox faydalı funksiyaya malikdir. Əsas funksiyalara aşağıdakılar daxildir: ilkin qaz axını, başlanğıc cərəyanı, cərəyanın artma müddəti, cərəyanın azalma müddəti, kraterin doldurulma cərəyanı, son qaz axını, qaynaq cərəyanının tənzimlənməsi, impuls tezliyi və doldurma əmsalı. Bu parametrlərin hər birinin dəqiq tənzimlənməsi çox yüksək keyfiyyətli qaynaq tikişi əldə etməyə imkan verir.
MIG/MAG üsulu ilə əsasən CO₂ və ya CO₂, Ar+CO₂ qaz mühafizəsində alaşımsız və aşağı alaşımlı poladlar qaynaq edilir. Yüksək alaşımlı poladlar isə tərkibində 1–3% O₂ və ya 2–5% CO₂ olan argon mühafizəsində qaynaq olunur. Argon, helium və ya onların qarışıqları bütün metalların, praktikada isə Al, Mg, Ti, Zr və digər metalların və onların ərintilərinin qaynağı üçün istifadə olunur.
MIG/MAG Pulse qaynağı, alt mövqedən fərqli məkan mövqelərində qaynaq prosesinə nəzarəti asanlaşdırmaq, həmçinin əlvan metalların qaynağı və xüsusilə nazik materialların qaynağı zamanı ərimiş metal kütləsinin qalınlığına nəzarət etmək üçün nəzərdə tutulub.
PATON MIG/MAG qurğuları universal cihazlardır və MIG/MAG yarımavtomatı, TIG və MMA qaynaq funksiyalarını özündə birləşdirir. Daxili əlavə TIG və MMA funksiyaları tətbiq sahəsini genişləndirir. MIG/MAG şlanq tutacağı və tozlu məftillə qaynaq imkanı (qütblüyün dəyişdirilməsi imkanı) diqqət yetirilməli xüsusiyyətlərdəndir.
Yuxarıda qeyd olunan inverter tipli MIG/MAG, TIG və MMA qaynaq aparatları avtomobil emalatxanalarında və servis mərkəzlərində intensiv iş şəraitində istifadə üçün nəzərdə tutulub. Hər bir parametrin dəqiq tənzimlənməsi imkanı, qövsün yüksək stabilliyi, kiçik ölçülər sayəsində istənilən məkanda istifadə imkanı və yüksək etibarlılıq — bu tip qurğuları avtomobil sənayesinin peşəkarları üçün cəlbedici edən əsas xüsusiyyətlərdir. Qaynaq parametrlərinin dəqiq tənzimlənməsi və qövsün yüksək stabilliyi etibarlı və yüksək keyfiyyətli qaynaq tikişlərinin əldə olunmasına birbaşa təsir edir ki, bu da avtomobil sənayesində xüsusilə böyük əhəmiyyət daşıyır.